تپش قلب به حالتی گفته می‌شود که فرد ضربان قلب خود را بیشتر از حالت معمول احساس می‌کند.
ممکن است قلب خیلی سریع بزند، ضربان‌ها کوبنده یا نامنظم احساس شوند یا فرد تصور کند قلبش یک ضربان را جا انداخته است.
اضطراب و استرس از عوامل شایع ایجاد تپش قلب هستند.
زمانی که فرد مضطرب می‌شود، بدن وارد حالت آماده‌باش می‌شود و ترشح هورمون‌های مرتبط با پاسخ استرس می‌تواند ضربان قلب و تنفس را افزایش دهد.
به همین دلیل ممکن است فرد هنگام نگرانی، ترس یا حمله پانیک احساس کند قلبش به‌شدت می‌زند.
با وجود این، نباید هر تپش قلبی را به اضطراب نسبت داد؛ زیرا اختلالات ریتم قلب، پرکاری تیروئید، کم‌خونی، مصرف کافئین و بعضی داروها نیز می‌توانند چنین علامتی ایجاد کنند.
تپش قلب هنگام اضطراب چگونه است؟
تپش قلب ناشی از اضطراب ممکن است به شکل‌های مختلف احساس شود.
بعضی افراد احساس می‌کنند قلبشان ناگهان تند می‌زند، در حالی که برخی دیگر ضربان‌های کوبنده، لرزش یا پرش قلب را تجربه می‌کنند.
این احساس ممکن است در قفسه سینه، گردن یا حتی گلو قابل احساس باشد و در برخی افراد همزمان با علائم اضطراب ایجاد شود.
علائم همراه می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
- افزایش ضربان قلب
- احساس کوبش یا ضربان شدید قلب
- احساس پرش یا جا افتادن ضربان
- تنفس سریع
- لرزش بدن
- تعریق
- احساس ترس یا نگرانی شدید
- احساس ضعف یا سبکی سر
- احساس فشار یا ناراحتی در قفسه سینه
در حمله پانیک، تپش قلب ممکن است ناگهانی شروع شود و همراه با ترس شدید، تنگی نفس، لرزش، سرگیجه یا احساس از دست دادن کنترل باشد.
چرا اضطراب باعث تپش قلب می‌شود؟
وقتی فرد دچار اضطراب یا ترس می‌شود، سیستم عصبی بدن واکنش «مبارزه یا گریز» را فعال می‌کند.
در نتیجه ضربان قلب افزایش پیدا می‌کند تا خون بیشتری به عضلات برسد و بدن برای مقابله با موقعیت استرس‌زا آماده شود.
این واکنش از نظر فیزیولوژیک طبیعی است، اما در افرادی که اضطراب شدید یا مکرر دارند ممکن است بارها اتفاق بیفتد و باعث شود تپش قلب به یکی از علائم آزاردهنده آنها تبدیل شود.
افزایش ضربان قلب نیز گاهی باعث نگرانی بیشتر فرد می‌شود و همین نگرانی می‌تواند دوباره تپش را تشدید کند.
تپش قلب ناشی از اضطراب چه زمانی اتفاق می‌افتد؟
این نوع تپش قلب ممکن است در شرایط مختلفی ایجاد شود؛ برای مثال هنگام نگرانی درباره یک موضوع، قبل از یک اتفاق مهم، هنگام قرار گرفتن در موقعیت پراسترس یا در جریان حمله پانیک.
در بعضی افراد، تپش قلب زمانی شروع می‌شود که فرد به علائم بدن خود توجه زیادی می‌کند.
ترس از اینکه «نکند قلبم مشکل داشته باشد» نیز می‌تواند چرخه اضطراب و تپش قلب را تشدید کند.
البته شروع تپش قلب در زمان استرس به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که علت آن حتماً اضطراب است.
تفاوت تپش قلب ناشی از اضطراب و آریتمی چیست؟
تشخیص تفاوت بین تپش ناشی از اضطراب و اختلال ریتم قلب همیشه فقط از روی احساس فرد امکان‌پذیر نیست.
تپش ناشی از اضطراب معمولاً در موقعیت‌های پراسترس یا همراه با علائم اضطرابی ایجاد می‌شود و ممکن است با کاهش استرس فروکش کند.
اما آریتمی می‌تواند بدون وجود اضطراب نیز اتفاق بیفتد و گاهی ضربان قلب به‌طور ناگهانی بسیار سریع یا نامنظم شود.
به همین دلیل، اگر تپش قلب جدید، مکرر، طولانی یا شدید باشد، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود و صرفاً به اضطراب نسبت داده نشود.
آیا تپش قلب ناشی از اضطراب خطرناک است؟
تپش قلبی که در اثر اضطراب ایجاد می‌شود معمولاً خطرناک نیست.
با این حال، تشخیص اینکه تپش قلب واقعاً ناشی از اضطراب است، اهمیت دارد؛ زیرا بعضی بیماری‌های قلبی یا سایر مشکلات پزشکی نیز می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند.
اگر تپش قلب همراه با درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس شدید، سرگیجه شدید یا غش باشد، باید به‌صورت فوری ارزیابی پزشکی انجام شود.
چه عواملی می‌توانند تپش قلب را تشدید کنند؟
علاوه بر اضطراب، عوامل مختلفی می‌توانند باعث شروع یا تشدید تپش قلب شوند. از جمله:
کافئین زیاد، نوشیدنی‌های انرژی‌زا، نیکوتین، کم‌خوابی، ورزش شدید، بعضی داروها، تب و تغییرات هورمونی.
همچنین پرکاری تیروئید، کم‌خونی و بعضی اختلالات ریتم قلب می‌توانند باعث تپش قلب شوند.
بنابراین اگر تپش قلب به‌طور مکرر اتفاق می‌افتد، بررسی عوامل زمینه‌ای اهمیت دارد.
تپش قلب ناشی از اضطراب چگونه تشخیص داده می‌شود؟
پزشک ابتدا درباره زمان شروع تپش، مدت آن، تعداد دفعات، شرایطی که تپش در آن ایجاد می‌شود و علائم همراه سؤال می‌کند.
سابقه بیماری‌های قلبی، بیماری تیروئید، کم‌خونی، داروهای مصرفی و مصرف کافئین و سایر محرک‌ها نیز ممکن است بررسی شود.
در صورت نیاز، پزشک می‌تواند از روش‌هایی مانند نوار قلب، هولتر قلب یا اکوکاردیوگرافی برای بررسی ضربان و ساختار قلب استفاده کند.
هولتر می‌تواند ریتم قلب را برای یک روز یا بیشتر در طول فعالیت‌های معمول فرد ثبت کند و در مواردی که تپش در زمان مراجعه وجود ندارد، مفید باشد.
در برخی افراد نیز آزمایش خون برای بررسی مشکلاتی مانند اختلالات تیروئید یا کم‌خونی مورد نیاز است.
درمان تپش قلب ناشی از اضطراب چگونه است؟
اگر پس از ارزیابی مشخص شود که تپش قلب به اضطراب مربوط است و بیماری قلبی یا علت پزشکی دیگری وجود ندارد، درمان بیشتر بر کنترل عوامل محرک و مدیریت اضطراب متمرکز می‌شود.
کاهش استرس، خواب کافی، کاهش مصرف کافئین و سایر محرک‌ها و استفاده از روش‌های آرام‌سازی مانند تنفس عمیق می‌توانند در کاهش علائم کمک‌کننده باشند.
اگر اضطراب شدید یا مداوم باشد، درمان تخصصی اضطراب نیز اهمیت پیدا می‌کند.
بسته به شرایط فرد، روان‌درمانی، آموزش مهارت‌های کنترل اضطراب و در برخی موارد دارودرمانی می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.
برای کاهش تپش قلب هنگام اضطراب چه کار کنیم؟
اگر تپش قلب در یک موقعیت پراسترس ایجاد شده و علائم هشدار وجود ندارد، می‌توان برای کاهش تحریک بدن چند اقدام ساده انجام داد.
نشستن در یک محیط آرام، کاهش محرک‌های محیطی، انجام تنفس آرام و عمیق و پرهیز از مصرف قهوه، نوشیدنی‌های انرژی‌زا و سیگار می‌تواند کمک‌کننده باشد.
با این حال، اگر تپش قلب مرتب تکرار می‌شود یا بدون وجود عامل مشخصی اتفاق می‌افتد، بهتر است به جای مدیریت خودسرانه علائم، علت آن بررسی شود.
چه زمانی برای تپش قلب باید به متخصص قلب مراجعه کرد؟
اگر تپش قلب به‌طور مکرر اتفاق می‌افتد، دفعات آن بیشتر شده، چند دقیقه یا بیشتر طول می‌کشد، با فعالیت ایجاد می‌شود یا سابقه بیماری قلبی و خانوادگی بیماری قلبی دارید، بهتر است برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.
در صورتی که تپش قلب همراه با درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس شدید، سرگیجه شدید یا غش باشد، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.
آیا تپش قلب ناشی از اضطراب با کنترل اضطراب برطرف می‌شود؟
در صورتی که علت اصلی تپش قلب اضطراب باشد، کاهش اضطراب و کنترل عوامل محرک می‌تواند باعث کاهش دفعات و شدت تپش شود.
اما اگر با وجود کنترل اضطراب، تپش قلب ادامه پیدا کند یا بدون ارتباط مشخص با استرس رخ دهد، بهتر است احتمال علل دیگری مانند آریتمی، اختلالات تیروئید یا کم‌خونی بررسی شود.
آیا کافئین باعث تپش قلب و اضطراب می‌شود؟
بله. کافئین می‌تواند در برخی افراد باعث تحریک سیستم عصبی و افزایش احتمال تپش قلب شود و اگر فرد همزمان دچار اضطراب باشد، علائم ممکن است محسوس‌تر شوند.
کاهش مصرف قهوه، چای پررنگ، نوشیدنی‌های انرژی‌زا و سایر منابع کافئین ممکن است به کاهش علائم در افراد حساس کمک کند.
دکتر زهرا هوشنگی نژاد؛ متخصص قلب و عروق
دکتر زهرا هوشنگی نژاد، متخصص قلب و عروق، می‌تواند در بررسی تپش قلب و تشخیص علت آن به بیماران کمک کند.
اگر تپش قلب مکرر شده، بدون دلیل مشخص اتفاق می‌افتد یا همراه با علائم دیگری مانند سرگیجه، تنگی نفس یا ناراحتی قفسه سینه است، بررسی تخصصی می‌تواند مشخص کند که آیا علائم به اضطراب مربوط هستند یا نیاز به بررسی قلب و ریتم آن وجود دارد.
سوالات متداول درباره تپش قلب ناشی از اضطراب
از کجا بفهمیم تپش قلب به خاطر اضطراب است؟
اگر تپش قلب همزمان با نگرانی، استرس یا حمله پانیک ایجاد شود، ممکن است اضطراب در ایجاد آن نقش داشته باشد.
با این حال، از روی علائم به‌تنهایی نمی‌توان علت را قطعی مشخص کرد و در موارد مکرر یا غیرمعمول باید علل قلبی و پزشکی دیگر نیز بررسی شوند.
تپش قلب اضطرابی چند دقیقه طول می‌کشد؟
مدت تپش قلب به علت آن بستگی دارد. تپش مرتبط با اضطراب ممکن است با فروکش کردن وضعیت استرس‌زا کاهش پیدا کند، اما طولانی شدن یا تکرار مکرر تپش نیازمند بررسی پزشکی است.
آیا تپش قلب اضطرابی در شب اتفاق می‌افتد؟
بله. اضطراب می‌تواند در زمان استراحت یا هنگام خواب نیز باعث احساس تپش قلب شود.
با این حال، تپش‌های شبانه نیز همیشه ناشی از اضطراب نیستند و در صورت تکرار باید بررسی شوند.
آیا تپش قلب ناشی از اضطراب به قلب آسیب می‌زند؟
تپش قلب ناشی از اضطراب معمولاً به‌خودی‌خود به معنای آسیب به قلب نیست.
مسئله مهم این است که علت واقعی تپش مشخص شود و بیماری قلبی احتمالی از اضطراب تفکیک شود.
برای تپش قلب ناشی از اضطراب به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
اگر علت تپش قلب مشخص نیست یا علائم مکرر هستند، مراجعه به متخصص قلب می‌تواند برای بررسی ریتم و وضعیت قلب مناسب باشد.
اگر پس از ارزیابی مشخص شود که عامل اصلی اضطراب است، درمان اضطراب نیز اهمیت پیدا می‌کند.
آیا تپش قلب همراه با درد قفسه سینه خطرناک است؟
تپش قلب همراه با درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس شدید، سرگیجه شدید یا غش نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
این علائم را نباید صرفاً به اضطراب نسبت داد.
جمع‌بندی
اضطراب و استرس می‌توانند با افزایش ضربان قلب باعث احساس تپش، کوبش یا پرش قلب شوند.
در بسیاری از موارد، این نوع تپش قلب خطرناک نیست و با کنترل اضطراب و کاهش محرک‌هایی مانند کافئین بهتر می‌شود.
با این حال، هر تپش قلبی ناشی از اضطراب نیست.
آریتمی، اختلالات تیروئید، کم‌خونی، بعضی داروها و سایر مشکلات پزشکی نیز می‌توانند چنین علامتی ایجاد کنند.
به همین دلیل، تپش قلب مکرر، طولانی یا شدید باید بررسی شود.
اگر تپش قلب با درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، سرگیجه شدید یا غش همراه باشد، باید فوراً از خدمات اورژانسی استفاده کرد.
