نوار قلب

الکتروکاردیوگرام (ECG یا EKG) یک آزمایش سریع، غیر تهاجمی و بدون درد است که فعالیت الکتریکی قلب را در یک بازه کوتاه ثبت می کند.

این آزمایش می تواند اطلاعاتی درباره سرعت و نظم ضربان قلب، ریتم قلب و نحوه انتقال پیام های الکتریکی در بخش های مختلف قلب ارائه دهد و در بررسی برخی مشکلات قلبی مانند آریتمی، اختلالات هدایت قلب و شواهدی از آسیب یا کمبود خون رسانی به عضله قلب کاربرد دارد.

با وجود اهمیت نوار قلب، نتیجه آن به تنهایی برای تشخیص همه بیماری های قلبی کافی نیست.

یک نوار قلب غیر طبیعی لزوما به معنای وجود بیماری قلبی نیست و برخی تغییرات ممکن است در شرایط مختلف یا در بعضی افراد سالم دیده شوند.

از طرف دیگر، طبیعی بودن نوار قلب نیز نمی تواند تمام مشکلات قلبی را رد کند. به همین دلیل، نتیجه ECG باید در کنار علائم، سابقه پزشکی و معاینه فرد تفسیر شود.

در صورت نیاز، پزشک ممکن است برای بررسی دقیق تر از روش های دیگری مانند اکوکاردیوگرافی، آزمایش خون یا تصویربرداری قلب استفاده کند.

روش ثبت فعالیت الکتریکی قلب بر اساس شرایط فرد و هدف بررسی انتخاب می شود.

نوار قلب معمولی در مدت کوتاهی در حالت استراحت ثبت می شود و برای بررسی ریتم و برخی تغییرات الکتریکی قلب کاربرد دارد.

تست ورزش فعالیت قلب را هنگام افزایش تدریجی فشار فیزیکی بررسی می کند و ممکن است برای ارزیابی برخی علائم یا احتمال اختلال خون رسانی قلب مورد استفاده قرار گیرد.

هولتر مانیتورینگ نیز دستگاه قابل حملی است که فعالیت قلب را برای مدت طولانی تری ثبت می کند و در بررسی ضربان های نامنظم یا علائمی که به صورت گهگاهی ایجاد می شوند، کاربرد دارد.

پایش ضربان قلب جنین با روش های مخصوص در دوران بارداری و به ویژه هنگام زایمان می تواند برای بررسی ضربان و الگوی آن انجام شود.

این پایش در شرایطی که نیاز به ارزیابی دقیق تر وضعیت جنین وجود دارد، از جمله برخی بارداری های پرخطر، کاربرد بیشتری پیدا می کند.

روش و زمان انجام آن بر اساس شرایط مادر، جنین و مرحله بارداری تعیین می شود.

هدف از انجام نوار قلب چیست؟

اگر بعد از بررسی سلامت قلب متخصصان با مورد مشکوکی مواجه شوند اغلب نوار قلب را برای بیماران الزامی دانسته و به این واسطه اطلاعات دقیق‌ تری از سلامت این عضو حساس به دست می‌ آورند.

مهمترین هدف انجام نوار قلب بررسی مشکلات مربوط به ضربان قلب است، پزشکان به این واسطه می‌ توانند گره سینوسی دهلیزی که قسمت مهمی از قلب است و باعث تولید ضربان قلب می‌شود را بررسی کنند.

می‌ توانند گره دهلیزی بطن را ارزیابی کرده و مسیرهای هدایت عصبی در قلب را دقیق‌ تر ارزیابی خواهند کرد.

متخصصان گرفتن نوار قلب را برای بررسی سرعت و ریتم قلب مناسب دانسته و به این واسطه می‌ توانند اندازه و ضخامت حفره‌ های خاصی از قلب را بسنجند.

تا به امروز نوار قلب یکی از مهمترین روش‌ های تشخیصی برای درمان آسیب‌ های قلبی به شمار آمده است.

متخصصان با این کار می‌ توانند تشخیص درستی داشته و بهترین شیوه درمانی را در پیش می‌ گیرند.

نوار قلب چگونه انجام می‌شود؟

برای انجام نوار قلب در شیراز متخصصان چند الکترود را در سطح پوست قرار داده و به این واسطه می‌ توانند فعالیت الکتریکی قلب را بررسی کنند.

به واسطه این گیرنده‌ ها تمامی فعالیت‌ های قلب بر روی کاغذ یا صفحه مانیتور ثبت می‌شود و اختلالات و اشکالات قلبی مشخص خواهد شد.

اگر پزشک متخصصی همچون دکتر زهرا هوشنگی نژاد با بررسی‌ نتیجه نوار قلب متوجه شود که نوار قلب وضعیت نرمالی ندارد به حضور بیماری‌ های قلبی مشکوک می‌شود.

نکته مهم در مورد این تست این است که پزشکان ملاک ارزیابی قلب را طول موج‌ های کوتاه و بلندی می‌ دانند که با فاصله از یکدیگر قرار می‌ گیرند.

به طور کلی انجام نوار قلب نیاز به آمادگی خاصی ندارد برای انجام این تست به هیچ عنوان نیازی به صرف زمان طولانی نداشته و می‌ توانید نوار قلب را در مطب متخصصان در مدت کوتاه انجام دهید تنها مهم است که این الکترودها به درستی در سطح پوست چسبیده و هنگام انجام تست عملکرد درستی داشته باشید.

متخصصان در این زمینه شما را راهنمایی کرده تا احتمال هرگونه اختلال در نتیجه تست را کاهش دهند.

نکته مهمی که در مورد نوار قلب باید بدانید این است که انجام این تست به هیچ عنوان خطراتی مثل برق گرفتگی ندارد زیرا این سنسورها به جریان الکتریکی وصل نبوده و خطری برای بدن نخواهد داشت.

معمولاً متخصصان برای افزایش دقت کار خود هنگام تهیه نوار قلب ۱۲ تا الکترود را به قفسه سینه چسبانده و گاهی اوقات برخی از آنها را به پا یا بازو متصل می‌ کنند.

در طی انجام نوار قلب نفس کشیدن با حالت عادی مانعی نداشته اما بیماران باید بی‌ حرکت بمانند و صحبت نکنند، با رعایت این نکات هرگز تداخلی در آزمایش اتفاق نمی‌ افتد.

تفسیر نوار قلب سالم و ناسالم

تفسیر نوار قلب فقط به نگاه کردن به شکل امواج محدود نمی شود.

پزشک هنگام بررسی ECG، ضربان قلب، ریتم، محور الکتریکی، فاصله های زمانی و شکل امواج مختلف را در کنار علائم و سابقه پزشکی فرد ارزیابی می کند.

بنابراین یک تغییر در نوار قلب لزوما به معنای وجود بیماری قلبی نیست و از طرف دیگر، نوار قلب طبیعی نیز نمی تواند تمام بیماری های قلبی را رد کند.

نوار قلب نرمال چگونه است؟

در یک ECG طبیعی، ریتم معمولا منظم و ضربان قلب در محدوده مورد انتظار است.

موج P باید با فعالیت دهلیز ها و کمپلکس QRS با فعالیت بطن ها مطابقت داشته باشد.

فاصله های PR، QRS و QT نیز باید متناسب با شرایط فرد باشند.

البته تفسیر نوار قلب به مجموعه این ویژگی ها وابسته است و نمی توان تنها با وجود یا شکل یک موج، سالم یا ناسالم بودن قلب را مشخص کرد.

تغییرات نوار قلب در افزایش پتاسیم

هایپرکالمی یا افزایش پتاسیم خون می تواند فعالیت الکتریکی قلب را تغییر دهد.

در مراحل اولیه ممکن است موج T بلند و نوک تیز شود. با افزایش شدت اختلال، طولانی شدن PR، کاهش یا از بین رفتن موج P، گشاد شدن QRS و در موارد شدید ایجاد ریتم های خطرناک قلبی ممکن است رخ دهد.

بنابراین تغییرات ECG در هایپرکالمی باید در کنار آزمایش خون و شرایط بالینی تفسیر شود.

تغییرات نوار قلب در سکته قلبی

برخی سکته های قلبی، به ویژه STEMI، می توانند با تغییرات مشخصی مانند بالا رفتن قطعه ST در لید های مرتبط همراه باشند.

در مراحل مختلف ممکن است تغییرات موج T و موج Q نیز دیده شود.

با این حال، همه سکته های قلبی با الگوی یکسانی در ECG ظاهر نمی شوند و تشخیص معمولا به علائم، ECG های سریالی و آزمایش تروپونین نیز نیاز دارد.

نوار قلب در هایپرتروفی بطن راست

بزرگ شدن یا ضخیم شدن بطن راست می تواند الگو هایی در ECG ایجاد کند، اما این یافته ها به تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیستند.

افزایش موج R در لید های سمت راست قفسه سینه، تغییر محور قلب و الگو های مرتبط با فشار بطن راست از جمله یافته هایی هستند که ممکن است دیده شوند.

برای بررسی ساختار و عملکرد قلب، اکوکاردیوگرافی می تواند اطلاعات بیشتری ارائه دهد.

PVC در نوار قلب چیست؟

PVC یا انقباض زودرس بطنی، ضربان زودرسی است که از بطن ها شروع می شود و ارتباطی با وجود پیس میکر ندارد.

در ECG معمولا به صورت یک کمپلکس QRS پهن و زودرس دیده می شود که اغلب قبل از آن موج P طبیعی وجود ندارد.

PVC گاهی در افراد سالم نیز دیده می شود، اما تعداد زیاد یا همراهی آن با علائمی مانند غش و درد قفسه سینه نیاز به بررسی دارد.

نوار قلب در PSVT

PSVT به حمله های ناگهانی تاکی کاردی فوق بطنی گفته می شود.

در زمان حمله، ECG معمولا ضربان سریع و منظم را نشان می دهد و QRS در بسیاری از موارد باریک است.

تپش قلب، سرگیجه، تنگی نفس و گاهی درد قفسه سینه می توانند همراه آن باشند.

نوار قلب در دکستروکاردیا

در دکستروکاردیا، قلب به جای سمت چپ، عمدتا در سمت راست قفسه سینه قرار دارد.

اگر الکترود های ECG به شکل معمول قرار داده شوند، ممکن است تغییراتی مانند کاهش پیشروی موج R در لید های سینه ای ایجاد شود.

تشخیص این وضعیت فقط بر اساس ECG انجام نمی شود و معاینه و تصویربرداری نیز می توانند برای تایید آن لازم باشند.

آیا خط صاف در نوار قلب به معنای مرگ است؟

خط صاف یا Asystole نشان دهنده نبود فعالیت الکتریکی قابل تشخیص قلب است، اما مشاهده یک خط صاف روی مانیتور به تنهایی برای تایید مرگ کافی نیست.

جدا شدن یا جابه جایی الکترود ها و مشکلات اتصال دستگاه نیز می توانند چنین نمایی ایجاد کنند.

در شرایط اورژانسی، وضعیت بالینی بیمار و بررسی دقیق ریتم اهمیت اساسی دارد.

تشخیص بیماری‌ ها با انجام نوار قلب

اگر در پی آسیب‌ های قلبی به پزشک مراجعه کنید و متخصصان نوار قلب را برایتان تجویز کنند ممکن است این سوال به ذهن شما برسد که کدام بیماری‌ های قلبی با انجام نوار قلب مشخص می‌شود.

قبل از هر چیز باید بدانید که اگر افراد با درد قفسه سینه و حالت گیجی، سرگیجه و احساس غش به پزشک مراجعه کنند قطعاً متخصصان بررسی سلامت قلب‌ را در اولویت قرار می‌ دهند.

البته آریتمی قلبی و نبض بسیار سریع و تنگی نفس از مشکلاتی است که در پی آسیب‌ های قلبی اتفاق می‌ افتد.

متخصصان بعد از اینکه بیماران در مورد تجربیات خود صحبت می‌ کنند و متوجه می‌شوند که در کنار این موارد خستگی شدید و کاهش توان جسمانی را تجربه نموده اند به واسطه انجام نوار قلب بیماری‌ هایی مثل آریتمی‌ های قلبی، مسدود شدن عروق کرونر قلب و ضخیم بودن دیواره‌ های قلب یا کاردیومیوپاتی مشخص می‌شود.

متخصصان با مطالعه نتایج به دست آمده از نوار قلب می‌ توانند تمامی این بیماری‌ ها را به طور قطعی تشخیص داده و حتی شدت عارضه نیز مشخص خواهد شد.

سوالات متداول

بیشترین سوالاتی که بیماران درباره انجام نوار قلب از دکتر زهرا هوشنگی نژاد می پرسند عبارتند از:

جواب نوار قلب چقدر طول می‌کشد تا حاضر شود؟

بعد از انجام نوار قلب جواب آن چاپ می شود و می توانید دریافت کنید.

نوار قلب چه چیزی را نشان نمی دهد؟

با انجام نوار قلب اختلالات عملکرد قلب را می توان بررسی کرد اما وجود بیماری های قلبی را نمی توان نشان داد.

هر بیماری به نوعی بر نوار قلب تاثیر می گذارد و آن را تغییر می دهد.

برای انجام نوار قلب نیازه که ناشتا باشم؟

خیر، برای گرفتن نوار قلب نیازی به ناشتا بودن نیست و می توانید به طور عادی غذا و مایعات مصرف کنید.