بیماری‌های قلبی و عروقی به گروهی از بیماری‌ها گفته می‌شود که قلب یا رگ‌های خونی را درگیر می‌کنند.
بیماری عروق کرونر، فشار خون بالا، اختلالات ریتم قلب، نارسایی قلبی و برخی بیماری‌های دریچه‌ای از مشکلات مهم قلب و عروق هستند.
این بیماری‌ها ممکن است در ابتدا علامت واضحی نداشته باشند و به همین دلیل بررسی عوامل خطر و انجام ارزیابی‌های پزشکی در افراد در معرض خطر اهمیت زیادی دارد.
فشار خون بالا، دیابت، اختلال چربی خون، اضافه‌وزن، کم‌تحرکی و مصرف دخانیات از عوامل مهم افزایش‌دهنده خطر بیماری‌های قلبی و عروقی هستند.
شایع‌ترین بیماری‌های قلبی و عروقی کدام‌اند؟
بیماری قلبی و عروقی یک عنوان کلی است و مشکلات مختلفی را شامل می‌شود.
مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:
بیماری عروق کرونر قلب
در بیماری عروق کرونر، تجمع پلاک در دیواره رگ‌ها می‌تواند باعث تنگ شدن مسیر جریان خون قلب شود. این وضعیت ممکن است به درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس و در موارد شدید به حمله قلبی منجر شود.
فشار خون بالا
فشار خون بالا یکی از مهم‌ترین عوامل خطر قابل اصلاح برای بیماری‌های قلبی و عروقی است و می‌تواند احتمال بیماری عروق کرونر، نارسایی قلبی و سکته مغزی را افزایش دهد.
اختلالات چربی خون
افزایش LDL و سایر چربی‌های مضر خون می‌تواند در ایجاد پلاک داخل عروق نقش داشته باشد. کنترل چربی خون با توجه به میزان خطر قلبی فرد، ممکن است به اصلاح سبک زندگی و در برخی افراد به دارو نیاز داشته باشد. راهنمای جدید AHA در سال ۲۰۲۶ نیز بر ارزیابی دقیق‌تر خطر قلبی و درمان زودتر اختلالات چربی در افراد مناسب تأکید دارد.
اختلالات ریتم قلب
آریتمی‌ها به اختلال در سرعت یا نظم ضربان قلب گفته می‌شوند. برخی آریتمی‌ها بی‌خطر هستند، اما بعضی از آنها مانند فیبریلاسیون دهلیزی می‌توانند نیاز به بررسی و درمان تخصصی داشته باشند.
نارسایی قلبی
نارسایی قلبی به معنای ناتوانی قلب در تأمین نیاز بدن به جریان خون به شکل مناسب است. تنگی نفس، خستگی، کاهش توانایی فعالیت و تورم پاها از علائم احتمالی آن هستند.
بیماری‌های دریچه‌ای قلب
دریچه‌های قلب برای هدایت صحیح جریان خون بین حفره‌های قلب و رگ‌های بزرگ عمل می‌کنند. تنگی یا نارسایی دریچه‌ها می‌تواند باعث علائمی مانند تنگی نفس، خستگی یا تپش قلب شود.
علائم بیماری قلبی و عروقی چیست؟
علائم بیماری‌های قلبی با توجه به نوع بیماری متفاوت هستند و گاهی ممکن است فرد بدون علامت مشخصی به بیماری قلبی مبتلا باشد.
برخی علائم هشداردهنده عبارت‌اند از:
- درد، فشار یا سنگینی در قفسه سینه
- تنگی نفس
- تپش قلب یا احساس ضربان نامنظم
- سرگیجه یا احساس ضعف
- کاهش تحمل فعالیت
- خستگی غیرعادی
- تورم پاها
- درد یا فشار منتشرشونده به بازو، شانه، پشت، گردن یا فک
درد یا فشار جدید و شدید در قفسه سینه، به‌خصوص اگر همراه با تنگی نفس، تعریق، تهوع یا انتشار درد به دست یا فک باشد، می‌تواند نشانه یک وضعیت اورژانسی مانند حمله قلبی باشد و نباید برای مراجعه پزشکی منتظر ماند.
چه عواملی خطر بیماری قلبی و عروقی را افزایش می‌دهند؟
عوامل خطر به دو گروه قابل اصلاح و غیرقابل اصلاح تقسیم می‌شوند.
سن و سابقه خانوادگی از جمله عواملی هستند که قابل تغییر نیستند.
در مقابل، فشار خون بالا، کلسترول بالا، دیابت، سیگار، کم‌تحرکی، اضافه‌وزن و الگوی غذایی نامناسب از عواملی هستند که می‌توان با اصلاح آنها خطر بیماری قلبی را کاهش داد.
فشار خون بالا اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا طبق راهنمای AHA/ACC در سال ۲۰۲۵، یکی از مهم‌ترین عوامل خطر قابل اصلاح برای بیماری‌های قلبی و عروقی محسوب می‌شود.
بیماری قلبی و عروقی چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص بیماری قلبی فقط بر اساس یک آزمایش انجام نمی‌شود.
پزشک ابتدا علائم، سابقه پزشکی، سابقه خانوادگی، داروهای مصرفی و عوامل خطر بیمار را بررسی می‌کند و سپس بر اساس شرایط فرد، آزمایش‌های مناسب را درخواست می‌کند.
بسته به علائم و احتمال بیماری، ممکن است از روش‌هایی مانند موارد زیر استفاده شود:
نوار قلب
ECG یا نوار قلب فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند و می‌تواند در بررسی برخی اختلالات ریتم و تغییرات مرتبط با مشکلات قلبی کمک‌کننده باشد.
اکوکاردیوگرافی
اکوکاردیوگرافی با استفاده از امواج صوتی، ساختار و عملکرد قلب و دریچه‌ها را بررسی می‌کند.
تست ورزش
در برخی بیماران، انجام تست ورزش و بررسی عملکرد قلب هنگام فعالیت می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره احتمال وجود بیماری عروق کرونر ارائه دهد.
آزمایش خون
بررسی قند خون، چربی‌ها و در شرایط خاص برخی شاخص‌های دیگر می‌تواند در ارزیابی عوامل خطر یا برخی بیماری‌های قلبی کمک‌کننده باشد.
آنژیوگرافی
در صورتی که احتمال تنگی یا انسداد عروق کرونر مطرح باشد، آنژیوگرافی می‌تواند برای مشاهده وضعیت رگ‌های قلب انجام شود.
سی‌تی آنژیوگرافی
در برخی بیماران، پزشک ممکن است CT آنژیوگرافی عروق کرونر را برای بررسی غیرتهاجمی‌تر رگ‌های قلب در نظر بگیرد.
انتخاب روش تصویربرداری به شرایط بیمار و هدف تشخیصی بستگی دارد.
درمان بیماری قلبی و عروقی در شیراز چگونه انجام می‌شود؟
درمان به نوع بیماری، شدت آن، سن بیمار، عوامل خطر و وضعیت عمومی بدن بستگی دارد.
بنابراین نمی‌توان یک نسخه درمانی یکسان برای همه بیماران قلبی ارائه کرد.
روش‌های درمان ممکن است شامل اصلاح سبک زندگی، دارو، اقدامات مداخله‌ای مانند آنژیوپلاستی یا در برخی بیماران جراحی باشد.
هدف درمان می‌تواند کنترل علائم، جلوگیری از پیشرفت بیماری، کاهش احتمال عوارض و بهبود کیفیت زندگی بیمار باشد.
درمان دارویی بیماری‌های قلبی و عروقی
داروهای قلبی بر اساس نوع بیماری انتخاب می‌شوند. برای مثال، ممکن است برای کنترل فشار خون، کاهش چربی خون، کنترل ضربان یا ریتم قلب، کاهش خطر تشکیل لخته یا درمان برخی بیماری‌های قلبی دارو تجویز شود.
در افراد مبتلا به اختلال چربی خون، ممکن است علاوه بر اصلاح سبک زندگی، داروهای کاهش‌دهنده چربی برای رسیدن به سطح مناسب LDL تجویز شوند.
انتخاب دارو به سطح خطر قلبی و شرایط فرد بستگی دارد.
همچنین داروهای فشار خون در صورت نیاز باید طبق نظر پزشک مصرف شوند.
راهنمای AHA/ACC سال ۲۰۲۵ بر درمان فردمحور فشار خون و ترکیب اصلاح سبک زندگی با دارودرمانی در افراد واجد شرایط تأکید دارد.
قطع یا تغییر خودسرانه داروهای قلبی می‌تواند خطرناک باشد.
نقش تغذیه و سبک زندگی در درمان بیماری قلبی چیست؟
درمان بیماری قلبی فقط به مصرف دارو محدود نمی‌شود.
سبک زندگی سالم بخش مهمی از کاهش خطر قلبی و کنترل بسیاری از عوامل خطر است.
الگوی غذایی مناسب قلب، کاهش مصرف نمک و چربی‌های ناسالم، فعالیت بدنی متناسب با شرایط فرد، حفظ وزن مناسب، ترک سیگار و کنترل استرس می‌توانند در کاهش عوامل خطر بیماری‌های قلبی نقش داشته باشند.
البته نوع و میزان فعالیت ورزشی برای فردی که بیماری قلبی شناخته‌شده دارد باید متناسب با وضعیت او تعیین شود و در برخی شرایط نیاز به نظر پزشک دارد.
آنژیوگرافی چه نقشی در درمان بیماری قلبی دارد؟
آنژیوگرافی در درجه اول یک روش تشخیصی برای بررسی عروق کرونر است.
در این روش، ماده حاجب از طریق کاتتر وارد رگ‌ها می‌شود و تصاویر عروق به پزشک کمک می‌کند محل و میزان تنگی یا انسداد را بررسی کند.
آنژیوگرافی به‌خودی‌خود به معنی انجام آنژیوپلاستی نیست.
پزشک پس از بررسی وضعیت عروق تصمیم می‌گیرد که آیا درمان دارویی، آنژیوپلاستی، جراحی یا روش دیگری مناسب‌تر است.
برای همین موضوع، صفحه «آنژیوگرافی در شیراز» می‌تواند به‌عنوان مقاله کلاستر این صفحه استفاده شود.
آنژیوپلاستی چه زمانی برای بیماری قلبی انجام می‌شود؟
آنژیوپلاستی یک روش درمانی برای باز کردن برخی تنگی‌ها یا انسدادهای عروق کرونر است.
در این روش، کاتتر و بالون از داخل رگ به محل تنگی هدایت می‌شوند و در بسیاری از موارد استنت نیز برای کمک به باز ماندن رگ قرار می‌گیرد.
آنژیوپلاستی ممکن است در برخی بیماران مبتلا به بیماری عروق کرونر یا در شرایط اورژانسی مانند برخی حملات قلبی انجام شود.
انتخاب این روش به شرایط بیمار، محل و شدت گرفتگی عروق و نظر تیم قلب بستگی دارد.
برای جلوگیری از هم‌پوشانی موضوعی، جزئیات نحوه انجام، استنت و مراقبت‌های بعد از آن بهتر است در مقاله اختصاصی «آنژیوپلاستی در شیراز» پوشش داده شود.
درمان بیماری قلبی در شیراز؛ چه زمانی باید به متخصص قلب مراجعه کرد؟
اگر علائمی مانند درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، تپش قلب مکرر، سرگیجه، کاهش تحمل فعالیت یا تورم غیرطبیعی پاها دارید، مراجعه به متخصص قلب می‌تواند به تشخیص علت کمک کند.
همچنین افرادی که فشار خون بالا، دیابت، چربی خون بالا، سابقه خانوادگی بیماری قلبی یا سابقه بیماری قلبی دارند، ممکن است به ارزیابی منظم قلب و عروق نیاز داشته باشند.
بررسی زودهنگام عوامل خطر می‌تواند فرصت مناسبی برای اصلاح آنها و کاهش احتمال بروز عوارض قلبی فراهم کند.
چه زمانی علائم قلبی اورژانسی هستند؟
برخی علائم قلبی نیازمند اقدام فوری هستند.
درد یا فشار شدید و جدید قفسه سینه، به‌خصوص اگر با تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع، ضعف شدید یا انتشار درد به بازو، پشت، گردن یا فک همراه باشد، باید جدی گرفته شود.
در چنین شرایطی نباید فرد برای گرفتن وقت معمول از متخصص منتظر بماند و باید از خدمات اورژانسی استفاده شود.
آیا بیماری قلبی و عروقی قابل درمان است؟
بسیاری از بیماری‌های قلبی و عروقی قابل کنترل هستند، اما میزان بهبود و نوع درمان به بیماری زمینه‌ای بستگی دارد.
برای مثال، فشار خون و اختلالات چربی خون در بسیاری از بیماران با اصلاح سبک زندگی و در صورت نیاز دارو قابل کنترل هستند.
در بیماری عروق کرونر نیز بسته به شدت بیماری ممکن است درمان دارویی، آنژیوپلاستی یا جراحی مورد نیاز باشد.
بنابراین عبارت «درمان قطعی بیماری قلبی» برای تمام بیماری‌های قلبی دقیق نیست و برنامه درمان باید برای هر بیمار جداگانه تعیین شود.
چگونه از بیماری قلبی و عروقی پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از بیماری‌های قلبی از کنترل عوامل خطر شروع می‌شود.
اندازه‌گیری منظم فشار خون، بررسی چربی و قند خون در افراد مناسب، داشتن فعالیت بدنی متناسب، تغذیه سالم، حفظ وزن مناسب، ترک سیگار و پیگیری بیماری‌های زمینه‌ای می‌تواند به کاهش خطر قلبی کمک کند.
همچنین افرادی که داروی قلبی یا داروی کنترل فشار و چربی مصرف می‌کنند، باید داروها را طبق دستور پزشک مصرف کنند و برای ارزیابی اثربخشی درمان پیگیری منظم داشته باشند.
دکتر زهرا هوشنگی نژاد؛ متخصص قلب و عروق در شیراز
دکتر زهرا هوشنگی نژاد، متخصص قلب و عروق، می‌تواند در بررسی علائم قلبی، ارزیابی عوامل خطر و تشخیص و مدیریت بیماری‌های قلبی و عروقی به بیماران کمک کند.
اگر دچار علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، تپش قلب یا کاهش تحمل فعالیت هستید یا سابقه فشار خون، دیابت یا چربی خون بالا دارید، ارزیابی توسط متخصص قلب می‌تواند به مشخص شدن علت علائم و انتخاب مسیر مناسب تشخیص و درمان کمک کند.
سوالات متداول درباره درمان بیماری قلبی و عروقی در شیراز
بهترین روش درمان بیماری قلبی چیست؟
روش درمان به نوع و شدت بیماری بستگی دارد.
ممکن است اصلاح سبک زندگی و دارو کافی باشد یا بیمار به اقدامات مداخله‌ای مانند آنژیوپلاستی یا در شرایط خاص جراحی نیاز داشته باشد.
آیا گرفتگی رگ قلب همیشه نیاز به آنژیوپلاستی دارد؟
خیر. همه تنگی‌های عروق کرونر نیازمند آنژیوپلاستی نیستند.
تصمیم درمانی بر اساس شدت و محل تنگی، علائم بیمار، وضعیت قلب و سایر عوامل بالینی گرفته می‌شود.
آیا بیماری قلبی با دارو درمان می‌شود؟
برخی بیماری‌های قلبی و عوامل خطر آنها با دارو به‌خوبی کنترل می‌شوند، اما نوع درمان به بیماری بستگی دارد.
در بعضی بیماران علاوه بر دارو، اقدامات مداخله‌ای یا جراحی نیز لازم می‌شود.
برای درمان بیماری قلبی و عروقی به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
متخصص قلب و عروق می‌تواند علائم و عوامل خطر را بررسی کند، آزمایش‌های لازم را درخواست دهد و بر اساس تشخیص، درمان مناسب را انتخاب یا در صورت نیاز بیمار را به متخصص مرتبط ارجاع دهد.
آیا فشار خون بالا باعث بیماری قلبی می‌شود؟
بله. فشار خون بالا یکی از مهم‌ترین عوامل خطر قابل اصلاح برای بیماری‌های قلبی و عروقی است و کنترل مناسب آن می‌تواند به کاهش خطر عوارض کمک کند.
آیا چربی خون بالا به قلب آسیب می‌زند؟
افزایش برخی چربی‌های خون، به‌خصوص LDL، می‌تواند در تشکیل پلاک در دیواره عروق و افزایش خطر بیماری‌های قلبی و عروقی نقش داشته باشد.
کنترل چربی خون بر اساس میزان خطر فرد انجام می‌شود.
آیا بعد از بیماری قلبی می‌توان ورزش کرد؟
در بسیاری از بیماران فعالیت بدنی بخشی از مراقبت قلبی است، اما میزان و نوع ورزش باید با توجه به بیماری، وضعیت قلب و نظر پزشک تعیین شود.
شروع فعالیت شدید بدون ارزیابی در فرد مبتلا به بیماری قلبی توصیه نمی‌شود.
جمع‌بندی
درمان بیماری قلبی و عروقی در شیراز به نوع بیماری، شدت علائم، عوامل خطر و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.
برخی بیماران با اصلاح سبک زندگی و دارو کنترل می‌شوند و برخی دیگر ممکن است به بررسی‌های تخصصی‌تر، آنژیوگرافی، آنژیوپلاستی یا جراحی نیاز داشته باشند.
نکته مهم این است که بیماری‌های قلبی فقط به «گرفتگی رگ» محدود نمی‌شوند.
کنترل فشار خون، چربی خون، قند خون، وزن، فعالیت بدنی و سایر عوامل خطر نیز بخش مهمی از مراقبت قلبی هستند.
راهنماهای جدید قلب و عروق نیز بر ارزیابی خطر فردی و شروع به‌موقع درمان در افراد واجد شرایط تأکید دارند.
